I’n helpu ni i wneud y wefan hon yn well, mae’r gosodiadau cwcis wedi eu gosod i 'ganiatáu pob cwci'. Os byddwch yn parhau heb newid y gosodiadau hyn, rydych yn cydsynio i hyn ddigwydd – am ragor o wybodaeth ac i newid hyn ar unrhyw adeg, gweler ein polisi preifatrwydd. Preifatrwydd.   
Tywydd

Weather  |  Tide Tables

 

Hafan » Dysgu Am » Diwylliant a Threftadaeth » Saesneg Sir Benfro

Saesneg Sir Benfro

Wrth i anheddwyr newydd wladychu De Sir Benfro, gan arfer eu masnachau, sefydlu trefi a phentrefi a chau caeau i mewn, arhosodd y Cymry brodorol yng ngogledd y sir, tu hwnt i ‘gyffindir’ a labelwyd yn ‘Linell y Landsger’ yn yr 20fed ganrif gynnar. Daw enw’r ‘cyffindir’ hwn o’r gair Norseg am ffin, sef ‘sker’.

Mae’r rhaniad hwn yn dal i fod yn amlwg i radd heddiw, gyda Saesneg De Sir Benfro i’w chlywed yn Arberth a’r Gymraeg dair milltir i fyny’r heol yng Nghlunderwen.

Castell Roch, rhan o Linell y Landsger
Castell Roch, rhan o Linell y Landsger.

Felly mae tafodiaith De Sir Benfro yn eithaf unigryw. Mae’n seiliedig ar sylfaen o Gymraeg frodorol, gyda naws o Norseg ac, wedi i’r Normaniaid gyrraedd, ychwanegwyd tipyn go lew o Saesneg Gorllewin Lloegr ac ysgeintiad o Fflemaidd.

Dyma ambell air a chymal hyfryd sydd efallai’n unigryw i’r ardal:

all to clush/in a caffle - wedi drysu
all beleejers – hamddenol
all for heat – diwrnod diflas yn yr haf
all front – person sy’n gwneud pethau er mwyn dangos eu hun
angletwitch – pryf genwair
apple-flap – cacen ‘apple turnover’
ba – bachgen
babaloobies – copinau cerrig hindreuliedig/o gerrig mân
balshag – persog bratiog
bittie – tamaid bach
brangel – menyw haerllug
cackty – person llwfr (‘cachgi’)
cack-handed - lletchwith, trwsgl
cadge – crafu am arian/pethau
chopsy – siarad gormod
capswabble – celwydd, lol
cobnobble – ceryddu, taro ar y pen
cockalorum – wand a ddefnyddir gan swynwyr/iachawyr ffydd
drapsy – person diog
dicky – sâl, ansicr
dimp – person syml, gwirionyn
empting – arllwys y glaw
en, un – ef, hwnna
enough blue sky to make a pair of drawers – arwydd fod y tywydd yn clirio
fantaddling – ffwdanu
funkin – person angharedig
furrable – person haerllug
furren – estron, dramor
scaddly pluck – sgramblo e.e. ar gyfer losin
tammat – llwyth bach

…a llawer iawn mwy, sy’n llawer rhy lliwgar i’r dudalen hon!

Mae ambell air wedi goroesi o’r dafodiaith Gymraeg hefyd, gan gynnwys:

cardydwyn – person bach
clegyr – carreg fawr
cluster – bonclust
heck / hercan – cloffi

O’r Llychlynwyr, a fu’n trallodi’r ardal o’r nawfed ganrif i’r unfed ganrif ar ddeg, mae gennym:

sker – ffin cae
haggard - ydlan
hagglestone - cenllysg

O ganlyniad i’r amser a dreuliodd y Fflemwyr yn Lloegr cyn cyrraedd Sir Benfro, a rhyng-briodi, dirywiodd eu hiaith yn gynnar. Ond, rydyn ni’n dal i glywed ambell air:-

droppel - trothwy
hadridge – mwstard gwyllt
slop – bwlch yn y clawdd

Ymhlith nifer o eiriau sydd â’u tarddiad yng Ngorllewin Lloegr, mae :-

culm – glo bach
evil – fforch gwellt
drang – llwybr
pill – culfach lanwol
lake – nant

Chwi gardydwyn, gobeithio eich bod wedi mwynhau darllen y dudalen hon a’ch bod wedi cael blas ar Dafodiaith Saesneg y De.