I’n helpu ni i wneud y wefan hon yn well, mae’r gosodiadau cwcis wedi eu gosod i 'ganiatáu pob cwci'. Os byddwch yn parhau heb newid y gosodiadau hyn, rydych yn cydsynio i hyn ddigwydd – am ragor o wybodaeth ac i newid hyn ar unrhyw adeg, gweler ein polisi preifatrwydd. Preifatrwydd.   
Tywydd

Weather  |  Tide Tables

 

Hafan » Mwynhau » Gweithgareddau » Chwilota

Chwilota’n gynaliadwy – Cwestiynau ac Atebion

Mae chwilota am gynnyrch sy’n tyfu’n wyllt yn dod yn fwy a mwy poblogaidd, ac mae’r ardaloedd ble mae planhigion gwyllt yn gallu cael llonydd i dyfu yn llai nag erioed. Mae’n bwysig cael cydbwysedd rhwng mwynhau chwilota a sicrhau bod y planhigion gwyllt a’r llefydd yr ydyn ni’n cyfeirio atyn nhw fel ‘pantri natur’ yn dal i fod yma ar gyfer cenedlaethau i ddod, ar gyfer y bobl a’r bywyd gwyllt sy’n dibynnu arnyn nhw.

1. Beth yw chwilota?
Yn gyffredinol, mae chwilota (foraging) yn cyfeirio at yr arfer o gasglu neu gynaeafu planhigion sy’n tyfu’n wyllt, neu ddeunydd planhigion o’r fath (yn yr achos hwn, nid yw’n cynnwys casglu anifeiliaid byw y tir, y môr na’r afon).

Fe fydd llawer ohonom yn cofio casglu mwyar, a dyma enghraifft wych o chwilota y mae’r rhan fwyaf ohonom wedi ei mwynhau ar ryw adeg yn ein bywydau.

Mae chwilota mwy difrifol yn gallu golygu amrywiaeth eang o ddefnyddiau planhigion, o suran y cŵn, y cedowydd suddlon a gwymon i ffyngau bwytadwy a phlanhigion a ddefnyddir fel lliw neu at ddibenion meddyginiaethol.

Fe fydd llawer ohonom yn cofio casglu mwyar
Fe fydd llawer ohonom yn cofio casglu mwyar.

2. Pam mae angen canllawiau?
Mae chwilota am gynnyrch sy’n tyfu’n wyllt yn dod yn fwy a mwy poblogaidd, ac mae’r ardaloedd ble mae planhigion gwyllt yn gallu cael llonydd i dyfu yn llai nag erioed. Mae’n bwysig cael cydbwysedd rhwng mwynhau chwilota a sicrhau bod y planhigion gwyllt a’r llefydd yr ydyn ni’n cyfeirio atyn nhw fel ‘pantri natur’ yn dal i fod yma ar gyfer cenedlaethau i ddod, ar gyfer y bobl a’r bywyd gwyllt sy’n dibynnu arnyn nhw.

Er mwyn i chwilota fod yn gynaliadwy, rhaid i’r un faint o’r planhigion yr ydych yn eu cynaeafu ymddangos bob blwyddyn, neu fwy ohonynt, na phan fuoch chi’n pigo yno gyntaf.

3. Beth mae’r gyfraith yn ei ddweud?
Cewch gasglu madarch, blodau, ffrwythau neu ddail (gan gynnwys gwymon) sy’n tyfu’n wyllt ar dir agored ac ar hyd llwybrau troed, heb dorri’r gyfraith *, ond mewn unrhyw le arall dylech gael caniatâd perchennog y tir, neu efallai y byddwch chi’n tresbasu.

*Yn Neddf Dwyn 1968, i Gymru a Lloegr, mae’n dweud: "Nid yw rhywun sy’n casglu madarch sy’n tyfu’n wyllt ar unrhyw dir, neu sy’n casglu blodau, ffrwythau neu ddail o blanhigyn sy’n tyfu’n wyllt ar unrhyw dir, (er nad yw’n berchen ar y tir), yn dwyn yr hyn y mae’n ei gasglu onid yw’n gwneud hynny am wobr neu i’w werthu neu at ryw ddiben masnachol arall.”

4. Ydw i’n cael tynnu planhigion trwy balu?
Na, mae’n drosedd tynnu gwreiddiau unrhyw blanhigyn gwyllt, dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981, heb ganiatâd perchennog y tir. Os ydych chi’n mynd â’r planhigyn cyfan, gan gynnwys y gwreiddiau, rydych chi’n gostwng y boblogaeth wyllt. Mewn rhai achosion, mae’n drosedd palu rhai planhigion hyd yn oed gyda chaniatâd perchennog y tir (er enghraifft, mae’n anghyfreithlon palu clychau’r gog i’w gwerthu). 

5. Ydw i’n gallu chwilota unrhyw le ble mae yna fynediad i’r cyhoedd tra nad ydw i’n gwerthu’r cynnyrch?
Dim o angenrheidrwydd. Mae’n drosedd casglu defnyddiau planhigion o safleoedd dan warchodaeth fel Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (mae llawer o’n harfordir agored a’n gweundir wedi ei ddynodi yn SoDdGA neu’n Ardal Cadwraeth Arbennig).

Mewn rhai achosion, efallai bod yna ddeddfau lleol hefyd sy’n gwarchod tir penodol, er enghraifft ar Warchodfeydd Natur, eiddo’r Weinyddiaeth Amddiffyn a thir yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

6. Ydw i’n cael gwerthu’r cynnyrch yr ydw i’n ei chwilota os ydw i’n casglu gyda chaniatâd perchennog y tir?
Ydych, os nad yw’r safle dan warchodaeth. Os ydych chi’n chwilota’n fasnachol, rhaid i chi gael caniatâd neu drwydded gan berchennog y tir neu fe fyddwch chi’n torri’r gyfraith.

7.  A oes rhai planhigion dan warchodaeth?
Oes, mae rhai dan warchodaeth, ond mae yna lawer mwy o blanhigion prin sydd ddim dan warchodaeth ac ni ddylid casglu’r rhain chwaith. Os nad ydych yn siŵr, cymerwch ffotograff yn lle pigo’r planhigyn. 

Mae ffotograffau’n aros yn hirach na blodau byw, ac os nad ydych chi’n gwybod beth y’ch chi’n ei gasglu, ac nid oes gennych reswm da iawn dros ei gasglu, mae ffotograffau yn ffordd llawer gwell o fwynhau ein hardal wledig.

Clychau'r Gog, sydd wedi eu gwarchod yn gyfreithiol
Clychau’r Gog, sydd wedi eu gwarchod yn gyfreithiol.

Isod, mae yna restr o rai o’r planhigion y gallech chi eu gweld yn Sir Benfro, sydd wedi eu gwarchod yn gyfreithiol rhag eu pigo, casglu, torri, tynnu o’r gwreiddiau, difrodi neu werthu yn fwriadol. Mae yna reoliadau sy’n berthnasol i bob cam yng nghylch biolegol y planhigion hyn, ac felly mae hadau a sborau hefyd wedi eu gwarchod yn ogystal â sbesimenau aeddfed.


  • Crwynllys cynnar Gentianella anglica
  • Llyriad-dŵr arnofiol Luronium natans
  • Rhedyn killarney Trichomanes speciosum
  • Tafol y glannau Rumex rupestris
  • Brymlys Mentha pulegium
  • Rhwyddlwyn sbigog Veronica spicata
  • Tagaradr bach Ononis reclinata
  • Clychau’r gog  Hyacinthoides non-scripta
  • Llysiau’r afu petalwort Petalophyllum ralfsii
  • Plu-fwsogl gwyrdd tenau Hamato-caulis vernicosus
  • Brig-gen euraidd Teloschistes flavicans.