I’n helpu ni i wneud y wefan hon yn well, mae’r gosodiadau cwcis wedi eu gosod i 'ganiatáu pob cwci'. Os byddwch yn parhau heb newid y gosodiadau hyn, rydych yn cydsynio i hyn ddigwydd – am ragor o wybodaeth ac i newid hyn ar unrhyw adeg, gweler ein polisi preifatrwydd. Preifatrwydd.   

Hafan » Mwynhau » Llefydd i Ymweld â Nhw » Castell a Melin Heli Caeriw » Ymweld » Taith o Amgylch y Castell

Taith o Amgylch y Castell

Ewch ar daith rithwir o amgylch Castell Caeriw a chliciwch ar y dolenni i weld lluniau o’r amrywiol ystafelloedd.

Gardd â Mur o’i Chwmpas o Oes Elisabeth

Medicinal BedEwch drwy’r ardd â mur o’i chwmpas o oes Elisabeth sy’n cynnwys yr ardd berlysiau. Er nad dyma safle gwreiddiol yr ardd berlysiau, roedd perlysiau’n chwarae rhan bwysig ym mywyd y castell ac mae’r adluniad hwn yn dangos y pedwar prif ddefnydd o berlysiau: i goginio, meddyginiaethol, aromatig a phlanhigion lliwio.

 

 

 

 

 

 


Carew Castle's walled gardenEdrychwch yn ôl ar draws lawnt y castell i weld safle’r mur allanol a phorthdy’r castell o’r 13eg ganrif. Datguddiwyd sylfeini’r porthdy hwn wrth gloddio, ynghyd â chysylltfur sylweddol a ffos nadd. Mae’n bosibl gweld yr heol a adeiladwyd gan Syr Rhys ap Thomas yn ystod oes y Tuduriaid yn arwain trwy’r porthdy. Safai stablau, ysgubor, popty ac adeiladau eraill yn yr ardal gaeedig o’ch blaen, ac mae’n debygol bod y rhain oll wedi’u dinistrio yn ystod, neu ar ôl y Rhyfel Cartref.

 

 

 

 

Yr Ail Borthdy

Carew Castle'S second gatehouse
Symudwch ymlaen i’r ail borthdy. Sylwch fod gweddillion llwyfan magnel hanner-lleuad neu siâp-v o’r Rhyfel Cartref yn bodoli o hyd o flaen y porthdy. Roedd gan y porthdy Tuduraidd cynnar ddrysau enfawr ac roedd bariau mawr y tu ôl iddyn nhw; mae dal yn bosibl gweld y tyllau llifo ar gyfer y rhain ar un ochr â phorthordy uwchben y giât.

 

 

 

 

 

 

Yr Hen Dŵr

Carew Castle's Old TowerO’r postyn wedi’i farcio â ‘3’, fe allwch chi edrych i fyny at y rhes ddwyreiniol, sydd ar yr olwg gyntaf yn dangos mur di-dor, ond o edrych yn fwy manwl, fe welwch y llinellau terfyn rhwng yr Hen Dŵr o ddiwedd y 12fed ganrif yn union o’ch blaen, a’r adeilad o ddiwedd y 13eg ganrif o bobtu.
Roedd agennau saethu’n rhoi cysgod rhag saethau’r ymosodwyr a allai fod wedi torri trwy’r porthdy, tra bo’r ffenestri’n dangos ystod eang o arddulliau, o agoriad caeedig bychan bach o gyfnod cynnar iawn i’r ychwanegiad Tuduraidd yn yr Hen Dŵr.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Y Trydydd Porthdy

Carew Castle's second gatehouseWrth symud i’r rhes ddwyreiniol, fe ddewch at yr hyn a fyddai wedi bod yn drydydd porthdy. Tra’ch bod chi yma, cymerwch olwg ar y rhychau ar gyfer y porthcwlis neu’r giât haearn, a fyddai wedi cryfhau’r drysau a’r tynfolltau fel yr amddiffyniad olaf. Cadwch eich llygaid yn agored am y tyllau llofruddio yn nenfwd y dramwyfa lle gallai’r garsiwn ollwng saethau a thaflu pethau eraill at y llu ymosodol a oedd yn ddiarwybod oddi tanodd!

Trowch i’r dde i mewn i’r cowrt ac ewch i mewn i’r gladdgell gromennog. Adeiladwyd y rhes ddwyreiniol gan Syr Nicholas de Carew bron fel tŷ mewn castell i’w deulu ei ddefnyddio. Roedd y lle hwn ar y llawr isaf yn cael ei ddefnyddio i gadw bwyd, cwrw a gwin.

 

 

Y Gegin

Carew Castle's kitchenSymudwch trwy’r bwa i mewn i’r gegin gan fynd heibio i’r staer ar eich llaw dde. Roedd y brif ystafell hon, â’i chromenni asennog, yn cael ei defnyddio fel cegin lle byddai’r bwyd wedi’i goginio ar y tân agored. Y stiward oedd pen yr aelwyd o dan yr arglwydd, ac felly roedd ganddo ei ystafell breifat ei hun drws nesaf, â gwardrob neu geudy.

 

 

 

 

 

Y Capel

Carew Castle's chapel
Os ewch chi i fyny’r staer a throi i’r dde i mewn i’r capel, fe welwch chi fwy o gromenni asennog. Byddai’r capel hwn wedi’i blastro, ac mae’n debygol y byddai wedi’i baentio â lliwiau coch, glas ac aur llachar. Nodwch yr ambari neu gwpwrdd ar gyfer llestri’r howld (i’r chwith o’r ffenestr), y pisgina (i’r dde o’r ffenestr) a’r llestr i ddal y dŵr swyn (ger y drws).

Roedd yr offeiriad, fel y stiward, yn ffigwr hynod bwysig ar yr aelwyd, yn darparu gofal meddygol sylfaenol ac yn addysgu’r plant yn ei ystafell breifat drws nesaf, â’i lle tân yn y gornel a sedd ffenestr. Y tu hwnt i hwn y mae siambr wely a gwardrob arall.

 

 

 

Yr Heulfa

Carew Castle's solarOs ewch chi i fyny’r rhes nesaf o staer, fe ddewch i’r heulfa. Uwch y parlwr hwn i’r arglwydd a’i deulu, fe welwch chi’r murfylchau a’r corbelau sy’n dal prennau’r to. Mae yna gyfres o ystafelloedd bach y tu hwnt i’r heulfa ac ymhellach i fyny’r staer tro mae yna warchodfa fach â mynediad at y llwybrau gwarchod.
















 

 

 

Y Tŵr de-ddwyreiniol

Carew Castle's South East Tower
Dychwelwch i lefel y capel ac ewch i fyny’r rhes o staer ar eich llaw chwith a thrwy gymhlyg o ystafelloedd i lwyfan agored. Mae’r llwyfan union uwchben tramwyfa’r trydydd porthdy, ac mae ‘tyllau llofruddio’ yn y llawr yn un pen lle gallai’r garsiwn ollwng saethau a thaflu pethau eraill at y llu ymosodol oddi tanodd. Fe fyddai’r offer weindio ar gyfer y porthcwlis wedi sefyll ym mhen arall y llwyfan.

Ewch yn eich blaen i ddiwedd y dramwyfa a’r tŵr de-ddwyreiniol ac fe gyrhaeddwch chi’r hyn a fyddai wedi arfer cael ei defnyddio fel ystafell deulu. Mae llinell y to crib yn amlwg, ac eto gellir gweld y murfylchau. Mae’r ffenestri mawr Tuduraidd yn wynebu’r de gyda golygfeydd godidog o’r cefn gwlad o amgylch.

 

Y Neuadd Fach

Carew Castle's lesser hallEwch yn ôl i lawr un rhes o staer i lefel y capel a throwch i’r chwith i mewn i’r Neuadd Fach. Byddai’r Arglwydd yn difyrru ei westeion yn y neuadd, a gafodd ei phanelu yn ystod cyfnod y Tuduriaid. Gwnaeth Syr Rhys ap Thomas nifer o newidiadau i’r adeilad, gan gynnwys ychwanegu ffenestri Tuduraidd carreg Bath.

Byddai’r llawr uchaf yma wedi bod yn siambr wely ac fe welwch chi le tân carreg Bath cerfiedig gwych. Ar y lle tân fe welwch chi arfbais Harri’r Seithfed a roddwyd yma hefyd adeg Syr Rhys ap Thomas.

Yna cymerwch y staer i’r Cowrt a’i groesi i’r porth tri llawr. Adeiladwyd y fynedfa odidog hon i’r Neuadd Fawr gan Syr Rhys ap Thomas, ac mae’r arfbeisiau uwch ei phen yn perthyn i Harri Tudur (yn y canol), ei fab hynaf, y Tywysog Arthur (ar y chwith), a Catrin o Aragon (ar y dde).

Priododd Arthur â Catrin ym 1501 ond bu farw’r flwyddyn ganlynol. Ag yntau’n dymuno cynnal y gynghrair â Sbaen, trefnodd Harri i’w ail fab, Harri’r Wythfed yn y dyfodol, briodi Catrin. Mae’n hysbys i’r briodas anffodus hon arwain at ysgariad a’r ymwahaniad â’r Eglwys Gatholig a sefydlu Eglwys Loegr. Fan arall yn y cowrt mae yna nifer o ffenestri carreg Bath sy’n cynnwys rhosod Tuduraidd cerfiedig.

 

 

 

Y Neuadd Fawr

Carew Castle's great hallEwch i mewn i’r Neuadd Fawr trwy’r fynedfa ar y llawr isaf. Arferai’r adeilad hwn fod ar ddwy lefel yn ystod cyfnod y Tuduriaid, sef y lle storio oddi tanodd a’r Neuadd Fawr ei hun, â tho pren uchel. Peidiwch ag anghofio bwrw golwg ar y lleoedd tân enfawr ar bob ochr i oriel y clerwr yn un pen. Roedd y neuadd hon yn dyst i gynulliad o fwyafrif boneddigion Cymru ar gyfer y Twrnamaint Mawr ym 1507.

 

 

 

 

 

Y Tŵr gogledd-orllewiniol

Carew Castle's North West towerEwch i fyny staer y tŵr gogledd-orllewinol i’r llawr cyntaf. Honnir bod ysbrydion yn nhŵr cornel y castell hwn, sef arglwydd o’r 17eg ganrif a’i epa swci, a fu farw dan amgylchiadau rhyfeddol (ewch i’r dudalen Straeon Ysbrydion i ddarganfod mwy …). O ffenestri’r ystafell hon ar y llawr cyntaf mae golygfeydd rhagorol dros y pwll melin 23 acer, y sarn a’r felin lanw adferedig.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yr Estyniad o Oes Elisabeth

Carew Castle's Elizabethan extension
Dychwelwch i’r cowrt a chymerwch y fynedfa nesaf ar eich llaw chwith. Fe ddaw â chi i’r rhan olaf o’r castell i gael ei hadeiladu – estyniad anferthol sy’n rhedeg yr holl ffordd ar hyd y drychiad gogleddol, sef gwaith Syr John Perrot yn ystod teyrnasiad Elisabeth (1558 1603). Mae’r ffenestri hynod fawr yn y mur allanol yn dangos bod y castell yn cael ei drawsffurfio’n dŷ gwledig. Roedd y mur mewnol, â’i agennau saethu, ac ystlys grom y tŵr gogledd-orllewinol unwaith yn rhan o wyneb allanol y castell.

 

 

 

Yr Oriel Hir o Oes Elisabeth

 Carew Castle's Perrot's Wing extensionNawr anelwch am y drws nesaf yn y cowrt. Yma fe welwch chi raddfa anferthol adeilad Syr John Perrot ar dair lefel, â’r un uchaf yn rhedeg yr holl ffordd ar hyd y castell ar yr ochr hon, ac felly’n creu oriel hir o oes Elisabeth o oddeutu 46 metr (150 troedfedd) o ran hyd. Parhaodd pobl i fyw yn y castell hyd at, ac ar ôl, y Rhyfel Cartref. Fe’i gadawyd i fynd yn adfail yn y diwedd ym 1686.

A nawr, os nad ydych chi wedi gwneud hynny’n barod, beth am fynd am daith gerdded milltir o hyd o amgylch y pwll melin i fanteisio ar olygfeydd godidog o’r castell a’r felin lanw o bob ongl!