I’n helpu ni i wneud y wefan hon yn well, mae’r gosodiadau cwcis wedi eu gosod i 'ganiatáu pob cwci'. Os byddwch yn parhau heb newid y gosodiadau hyn, rydych yn cydsynio i hyn ddigwydd – am ragor o wybodaeth ac i newid hyn ar unrhyw adeg, gweler ein polisi preifatrwydd. Preifatrwydd.   

Hafan » Mwynhau » Llefydd i Ymweld â Nhw » Castell a Melin Heli Caeriw » Hanes y Castell » Syr Rhys ap Thomas

Syr Rhys ap Thomas

Ganed Syr Rhys ym 1449. Wedi marwolaeth ei dad, etifeddodd gyfoeth stadau Dinefwr a phrynodd Gastell Caeriw oddi wrth Edmwnd, ŵyr Syr Nicholas De Carew, ym 1480.

Addawodd i’r Brenin Rhisiart III na laniai Harri Tudur yng Nghymru ond ‘dros fy mola’. Ond pan laniodd Harri yn Dale, Sir Benfro ym 1485, dywedir bod Syr Rhys wedi lleddfu’i gydwybod trwy guddio o dan Bont Mullock wrth i Harri farchogaeth drosti.

Arfau Syr Rhys ap Thomas
Arfau Syr Rhys ap Thomas.

Yna teithiodd Rhys i Bosworth gan fynd â byddin fawr o Gymry gydag ef. Roedd brwydr Bosworth ar Awst 22 1485 yn drobwynt yn hanes Prydain. Lladdwyd y Brenin Rhisiart III yn y frwydr, gan Rhys yn ôl y sôn, ac am gefnogi’r achos Tuduraidd cafodd Rhys ei urddo’n farchog a’i benodi’n Llywodraethwr Cymru gan Harri.

I ddathlu, trefnodd Dwrnamaint Mawr i’w gynnal yng Nghastell Caeriw dros bum niwrnod ym mis Ebrill 1507, a daeth 600 o bendefigion yno.

Y Twrnamaint Mawr yng Nghaeriw.
Y Twrnamaint Mawr yng Nghaeriw.

Yn ddiweddarach, cymerodd Rhys ran yn ymosodiad Harri VIII ar Ffrainc ym 1513. Roedd Harri VII a Harri VIII ill dau’n ymddiried yn llwyr yn Rhys, a deyrnasai dros ei gornel o Gymru fel brenin, a bu farw’n naturiol ym mis Chwefror 1525.