I’n helpu ni i wneud y wefan hon yn well, mae’r gosodiadau cwcis wedi eu gosod i 'ganiatáu pob cwci'. Os byddwch yn parhau heb newid y gosodiadau hyn, rydych yn cydsynio i hyn ddigwydd – am ragor o wybodaeth ac i newid hyn ar unrhyw adeg, gweler ein polisi preifatrwydd. Preifatrwydd.   
Tywydd

Weather  |  Tide Tables

 

Hafan » Mwynhau » Llefydd i Ymweld â Nhw » Castell a Melin Heli Caeriw » Ymweld » Melin Heli Caeriw

Melin Heli Caeriw

Melin Heli Caeriw yw’r unig felin lanw o’i math sydd wedi’i hadfer yng Nghymru, ac un o ddim ond pump yng ngwledydd Prydain.

Er nad yw’r Felin heno’n malu, mae’r peirianwaith yn gyfan, ac mae arddangosfa, sylwebaeth sain a byrddau rhyngweithiol i blant o bob oed yn dangos sut y defnyddiwyd dŵr fel ffynhonnell ynni gynaliadwy ar hyd yr oesoedd.

Carew Mill
Melin Heli Caeriw.

Hela crancod ar y sarn
Mae’r sarn y tu allan i’r Felin yn un o’r llecynnau gorau yn Sir Benfro i ddal crancod!

Oddeutu’r penllanw yw’r amser gorau i granca, pan fydd Llyn y Felin yn llawn.

Gallwch gael popeth sydd ei angen i roi cychwyn arni o Siop y Felin, gan gynnwys hufen iâ!

Hela crancod ar y sarn
Hela crancod.

Hanes
Mae’n debyg fod yr adeilad presennol yn dyddio’n ôl i ddechrau’r 19eg ganrif, ac yn wir, fe welir y dyddiad 1801 ar un o ddwy olwyn y Felin. Weithiau gelwir y Felin yn ‘Felin Ffrengig’, sy’n gyfeiriad efallai at y defnydd o feini melin Ffrengig.

Mae union ddechreuad Melin Caeriw’n ansicr. Mae’n bosib fod Melin, a weithid â chafn ddŵr a redai o Afon Caeriw, yma cyn adeiladu’r sarn, ac mae tystiolaeth ddogfennol yn nodi bod Melin o ryw fath yn bodoli yma mor gynnar â 1542. Mae cofnodion yn dangos bod John Bartlett ym 1558 wedi cymryd prydles ar y Felin am swm o ddeg sofren y flwyddyn.

Fe ddaw’r cyfeiriad cyntaf at sarn mewn comisiwn ym 1630 sy’n nodi bod Syr John Carew wedi adfer y fflodiardau a waliau’r sarn ryw 15 mlynedd ynghynt.

Pulley system at Carew Mill
Teclyn codi sachau.

Dychwelodd y Felin i fri gyda’r adfywiad amaethyddol tua diwedd y 18fed ganrif, ac wedi’r adeg honno bu defnydd cyson arni. Daeth y gweithgaredd i ben yn derfynol ym 1937 ac o hynny ymlaen bu’r adeilad yn segur.

Ond nid dyna ddiwedd arni, oherwydd gwnaed gwaith adnewyddu a’i gwblhau ym 1972 gan Stad Caeriw gyda chymorth arian oddi wrth Gyngor Adeiladau Hanesyddol Cymru, Cyngor Sir Penfro a Chyngor Dosbarth Gwledig Penfro.

Gallwch ddysgu mwy wrth lawrlwytho Canllaw Darganfod Melin Heli Caeriw.

Canllaw Darganfod Melin Heli Caeriw