I’n helpu ni i wneud y wefan hon yn well, mae’r gosodiadau cwcis wedi eu gosod i 'ganiatáu pob cwci'. Os byddwch yn parhau heb newid y gosodiadau hyn, rydych yn cydsynio i hyn ddigwydd – am ragor o wybodaeth ac i newid hyn ar unrhyw adeg, gweler ein polisi preifatrwydd. Preifatrwydd.   
Tywydd

Weather  |  Tide Tables

 

Hafan » Gofalu Am » Rheoli Tir er budd Cadwraeth » Maes Awyr Tyddewi » Hanes Milwrol

Hanes Milwrol

Maes Awyr Tyddewi oedd yr olaf o wyth a adeiladwyd yn Sir Benfro ac roedd yn weithredol yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Yn wahanol i feysydd awyr eraill, roedd yn dal i gael ei ddefnyddio ar ôl y rhyfel i gefnogi’r Llynges Frenhinol. Ganol y 1990au, penderfynodd y Llywodraeth nad oedd ei angen mwyach ac ym 1997 prynodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro’r safle.

Gan mai dyma’r unig un o’r wyth maes awyr sy’n eiddo cyhoeddus, dyma’r unig un ble mae cadwraeth a gwarchodaeth yn flaenoriaeth fel opsiwn rheoli. Mae yna gred gref, hefyd, y dylid gwarchod y rhedfeydd a’r adeiladau sy’n weddill fel nodwedd hanesyddol ar y dirwedd.

O amaeth i awyrennau

Cyn dod yn faes awyr, roedd yn ddwy fferm. Dywedir bod y tywod a ddefnyddiwyd i adeiladu’r rhedfeydd wedi dod o’r Traeth Mawr gerllaw. Prin oedd dewis y ffermwyr. Roedd yn rhaid iddynt roi caniatâd neu byddent wedi bod ‘yn erbyn ymdrech y rhyfel’.

Maes Awyr Tyddewi

Gweithgarwch yn ystod yr Ail Ryfel Byd

Agorodd y maes awyr yn hydref 1943 ac roedd iddo’r patrwm tair rhedfa arferol, gyda thyrau rheoli ac awyrendai. Gweithredai o dan Reolaeth Arfordirol y Llu Awyr Brenhinol ac roedd yn gartref i sgwadronau’r Llu Awyr Brenhinol a hedfanai awyrennau bomio Fortress, awyrennau Halifax a Liberators.

Oherwydd lleoliad Sir Benfro ar ben gorllewinol pellaf Cymru, roedd yn ddelfrydol i gadw awyrennau a oedd yn cymryd rhan ym Mrwydr yr Iwerydd. Y prif nod oedd amddiffyn masnach forol Prydain ac ymladd y llongau tanfor Almaenig. Roedd treill-longau a weithredai o Aberdaugleddau yn arbennig o agored i niwed. Chwaraeodd awyrennau Halifax Tyddewi ran bwysig yn atal y llongau tanfor Almaenig a’r llongau ‘E’ rhag ymosod ar armada glaniad D-Day. Weithiau, hedfanai awyrennau cyn belled â Bae Biscay. Ar adegau eraill, byddent yn mynd ar daith fer i Freudraeth gerllaw gyda llwyth o fomiau, ac yna byddent yn llanw’r awyren â thanwydd ac yn hedfan oddi yno, ble’r oedd y rhedfeydd mewn safleoedd mwy addas ar gyfer tywydd gwael.

Damweiniau!

Roedd mwyafrif yr ymgyrchoedd allan o Dyddewi yn hwylus, ond cafwyd brwydrau achlysurol yn erbyn llongau tanfor Almaenig a chychod ar y dŵr ac, wrth gwrs, roedd yna ddamweiniau. Ym mis Chwefror 1944, saethwyd awyren Halifax i lawr ychydig oddi ar yr arfordir gan ymyrwyr Almaenig. Aeth saith Halifax i lawr ar y ffyrdd peryglus at y maes awyr rhwng mis Ionawr 1944 a’r mis Medi canlynol. Wedi i’r rhyfel ddod i ben, gwrthdarodd Liberator a’i chriw o bedair o ddynion ar yr heol at y Traeth Mawr. Coffawyd y gwrthdrawiad gan Grŵp Hedfan Sir Benfro ac mae wedi’i nodi gyda chofeb o lechen.

Gweithgarwch ar ôl y rhyfel

Yn wahanol i feysydd awyr eraill Sir Benfro, roedd un Tyddewi’n dal i gael ei ddefnyddio ar ôl y rhyfel. Fe’i defnyddiwyd i gefnogi’r Llynges Frenhinol o 1951 i 1960 ac yna’n ddiweddarach i gefnogi’r uned arfau tactegol ym Mreudraeth o 1974 tan 1992. Ym 1990-91 roedd Llynges yr Unol Daleithiau am osod radar ar y maes awyr, ond cafwyd gwrthwynebiad tanbaid o’r gymuned. Erbyn canol y 1990au, roedd y llywodraeth wedi penderfynu nad oedd angen y maes awyr mwyach. Gyda chymorth grant, llwyddodd Awdurdod y Parc Cenedlaethol i brynu peth o’r tir.

O’r bomiau i bili-palaod

Pan brynodd Awdurdod y Parc Cenedlaethol y tir, edrychwyd drosto i sicrhau nad oedd unrhyw ffrwydron ar ôl a chliriwyd adeiladau a oedd wedi dymchwel ac asbestos. Unwaith yr oedd yn ddiogel, crëwyd cloddiau a dechreuwyd gwella cynefinoedd a mynediad. Adferwyd ardaloedd o dir yn weundir a gweirgloddiau. Nawr, mae’n ardal ble mae bywyd gwyllt yn ffynnu a phobl yn gallu mwynhau cerdded, beicio a marchogaeth.

Rhowch glic ar y ddolen am wybodaeth bellach ynglŷn â chynefinoedd a chadwraeth.